Cartas desde Copenhague
A semana pasada tiven unha animada conversación co meu xefe sobre o futuro. Intento non establecer este tipo de faladoiros porque, lonxe de tratar temas laborais cunha incidencia real no meu poder adquisitivo, acabamos debatendo posibles futuros distópicos nos que os humanos quedarán totalmente relegados polas máquinas. Como ambos temos un lixeiro lado escuro —será cousa do legado escandinavo e galego—, o noso escenario favorito é aquel no que a maior parte dos traballos administrativos que existen hoxe en día deixan de ser realizados por persoas.
Explorando esta posibilidade, sorprendíame o fácil que será para a IA substituír aos humanos. Profesións que hoxe requiren unha alta cualificación poderán ser desempeñadas por un chatbot. Avogados de patentes, consultores, notarios, funcionarios administrativos, médicos de familia. Todos substituídos por un robot capaz de resolver en escasos minutos o que a ti che levou entre cinco e oito anos de licenciatura, ademais de incontables horas acumulando experiencia laboral mentres lidabas co amplo arco da vella de personalidades que conforman calquera equipo de traballo.
Se deixamos ao carón o sector primario —no que hoxe traballa menos do 5% da poboación europea—, a pregunta lóxica ante este panorama é que ocorrerá co 95% restante. Como fará o Estado para soster o sistema con semellante masa de desempregados? Se a solución —relativamente pacífica e ordenada— á imposibilidade de competir coas máquinas pasa pola implantación dunha renda universal, convén chamala polo seu nome: unha forma elegante de xestionar o excedente humano. Unha renda que impoñerá límites claros á nosa liberdade de elección e redefinirá, á baixa, que significa vivir con dignidade. En esencia, o auxe dunha IA non regulada nun sistema onde os ricos son cada vez máis ricos e impunes ante os delitos que cometen traerá como consecuencia un regreso ao feudalismo.
Pero, a nivel individual, como encaixarías ti o feito de ser prescindible? Cando en 2020 un virus puxo patas para arriba a nosa rutina, recordo como moitos se aferraban ao tremendamente ocupados que estaban no traballo. Como Rose agarrada á táboa do Titanic, a sobrecarga laboral utilizábase como un bálsamo mental, un escudo fronte á incerteza que se cernía sobre todas as nosas cabezas. Mentres ti respondías correos electrónicos e o Estado afanábase por evitar que a orde mundial colapsase durante a pandemia, as doenzas asociadas á saúde mental coroábanse como as grandes protagonistas do século XXI. Unha tendencia que segue á alza e que afecta cada vez máis á poboación máis nova.
Nun sistema capitalista que o mide todo en termos monetarios, a unión entre traballo e identidade está nocivamente acentuada. O verdadeiro terror que esperta a IA non é outro que o de ser relegados e desposuídos desa parte de nós mesmos e, con ela, do sustento do noso estilo de vida.
Podes pensar que todo isto é só materia para noveluchas de ficción. Noveluchas que o teu dispositivo móbil tamén acabará desprazando do quiosco máis próximo. Para o indiscutible xenio do terror, Stephen King, isto non é unha perda menor: o acceso á cultura de masas serviu para democratizar o Estado, impulsado polo aumento do poder adquisitivo da clase media. Hoxe, con todo, o capitalismo —fracasando estrepitosamente na materia da redistribución da riqueza— estrangula a esa clase media e, con ela, os dereitos que tanto contribuíron á evolución da humanidade no últimos cincuenta anos.
O meu xefe di que ese futuro que hoxe parece distópico está máis preto do que pensamos: quizais a quince ou vinte anos de distancia. É dicir, mañá mesmo. Non nos queda moita marxe para imaxinar algo mellor que unha democracia desangrándose lentamente ante a nosa atenta mirada e, o que é peor, coa nosa axuda.
Raquel Sertaje
