As Andrómenas e outros contos
No cabo do corredor a caldeira grande, a de cocer os nabos con farelo e patacas, recolle aberta cara ao ceo a auga das pingueiras que decorren do tellado da nosa casa e da dos de Bastián que tamén derregan na nosa. En Ribas do Asneiro, todo está xunto e todo está separado á vez, as casas coas paredes apegadas e os cementos nas penas que se cruzan no chan, acabalganse nas cortes e nas vidas, nas risas e nas choros, na vida e na morte algunha vez.
A caldeira vaise enchendo paseniño, con música de panxoliñas agardando o nacemento. A Castaña está preñada e a ovella tamén, se cadra pairen xuntas e temos un par de años e un cuxiño novo para o Nadal. Onte o pai estrou de toxos as cortes e despois ripamos uns brazados de palla do palleiro e fixémoslle unha cama moi agarimosa. “Para que o cuxo se sinta ben recibido” —dixo rindo o pai mentres con moito tino lla estendiamos e sobabamos os toxos cos nosos pés—. A ovella dorme na mesma corte, debaixo do pesebre; alí, entre a herba que cae e as sementes, a súa cama é sempre lene e quentiña. “Canto temos que aprender dos animais, Chiquito!
“Xa ves como comparten ata a cama; a Castaña quere tanto a ovella que ás veces lambe nela coma se fose o seu cuxo”. Colleume no colo e bicoume mentres dicía: “Nós tamén temos que compartir coa familia e cos que teñen menos; o que non ten nada para compartir é o máis pobre de todos; algún vive miserento para ser o máis rico do cemiterio”. Púxome no cabaliño e levoume cara á cociña. No cabo do corredor a caldeira íase enchendo e entre as tellas o fume esvaraba agochadiño facendo chorar os ollos das nubes, que bagoaban no Asneiro namoradas da beleza do inverno e algo envexosas do moito que me quere o pai.
A mañá viñeron os do Castrelo buscar ao tío Cándido para que dea as señas; de noite finou o señor José. As señas son badaladas da campá, son bágoas que camiñan no ar, coma as pingas na caldeira, e resoan no sentimento. Ribas do Asneiro amence morriñento cando hai defunto en Nadal. Eu tamén me poño tristeiro e teño medo; non teño medo dos defuntos, teño medo a que morra o papá.
As pingas seguen a troquelear no tellado, baixan cara á canle e fan un regatiño no camiño. O pai é novo e non ten por que morrer aínda, pero a mamá era noviña e morreu igual. A morte fai cousas que non veñen ao caso, cae onde cadra coma as pingas do tellado.
Inda quedan uns días para a Noiteboa, poida que neve; cando neva no Asneiro o mundo comeza de novo e nace un meniño entre as pallas. Seica é Deus e home; se falara pediríalle que non se levara o papá; tampouco entendo por que ten que levar a xente; para que quere Deus ao papá, o que o preciso son eu!
Hoxe, como chovía e o pai foi á feira dos Carballiños, funme para a corte e deiteime coa Cachorra. Non bota o chover, hai que coidala que está moi adiantada no preñazo e a ovella tamén. Deiteime e adormecín de seguida, e soñei co neno Deus; nacera na nosa corte. Entón díxenlle: “Non te leves o papá.” El miroume sorrindo e dixo: “Non te preocupes, el sempre estará contigo”. Fóra as pingas calaron e escoitei a voz do pai chamando por min: “Chiquito! Chiquito!” Saín da corte a correr, abriu os brazos e colleume no colo. Nas mans tiña un bote de olivas e unha pastilla de turrón, e dándome un bico dixo: “Estabas na corte coma o meniño Xesús; xa pronto é Nadal e haberá que facer o capón que tanto che gusta”. Pasoume a man pola testa e subimos para a cociña, e eu xa perdera o medo.
No cabo do corredor a caldeira estaba rebordando da auga das pingueiras. “Ás veces as cousas non son como parecen…” —dixo o pai, e botouse a rir—.
Mentres, da Fonte de Abaixo no son da auga escoitouse unha panxoliña:
“En Ribas do Asneiro,
con berce de pallas
de liño o cueiro,
naceu un meniño,
o Deus verdadeiro.
Na corte pequena
onde dorme o cabalo,
deitada na herba
mirando ao faiado
pareu a ovella
e naceu un año
listo coma un allo.
En Ribas do Asneiro
na noite xeada,
tan só un palleiro
unha nai buscaba.
Un acubillo morne,
un monte de coscos
para facer a cama.
Porque na cidade,
por máis que o pedira,
non lle deron nada,
só lle contestaron
coa porta pechada!
En Ribas do Asneiro
pola Noiteboa,
entre os ameneiros
a cegoña voa,
e na Corte Grande
e na mesma hora
pareu a Cachorra
e a Nosa Señora.
Vai a vaca lambendo
no seu cuxiño,
e o meniño quecendo
preto do fuciño.
No Asneiro os meniños
nacen de tres en tres,
e algúns veciños
teñen ata dez.
No Nadal se xuntan
todos a cantar
e ninguén se acorda
cando o pasou mal,
porque inda con pouco
ben ha de chegar,
que naceu na corte
quen nos ha salvar!
Avelino Jácome
